زمان

امروز بعد از مدت ها حتی نمیدانم چرا باز نظریه نسبیت خاص انشتین، به ذهنم آمد. متاسفانه یا خوشبختانه، هرگاه که ذهنم با مسئله ای درگیر شود نمی توانم تا یافتن پاسخ درست از آن دست بکشم. در این باره هم، هرگز نتوانستم فهم درستی از آن قضیه پیدا کنم و برایم غیر منطقی بوده. هر چند در آینده بیشتر سراغ آن خواهم رفت. تنها مثالی گنگ و دور از ذهن که شاید همه ما در آن باره شنیده ایم نمودار نظریه نسبیت خاص باشد. اگر هم تا کنون نشنیده اید، آن مثال از این قرار است که

اگر شما با سرعت نور حرکت کنید، و دوست شما روی زمین با سرعت عادی حرکت کند یا ثابت بماند، شما اگر پنج دقیقه بعد برگردید دوست شما 50 سال پیرتر شده!

هر چند که قول من از این مثال دقیق و با اعداد دقیق نبوده، اما با همچنین اعداد عجیبی در مثال اصلی نیز سر و کار داریم. برای درک بهتر از مطلب نسبیت خاص به پیشنهاد محمدرضا سراغ ویدئو های یوتیوب رفتم. نخستین ویدئویی که یافتم پاسخ خوب و راضی کننده ای را با خود داشت. این ویدئو بود:

 

 در این ویدئو تقریبا به سادگی مثال بالا آورده شده. تنها عامل ثابت در مثال بالا سرعت نور گفته شده و ذکر می شود که برای برقراری معادله مورد نظر (که البته زیاد مهم نیست که آن معادله چه باشد، اما یک طرف آن سرعت و طرف دیگر آن زمان قرار دارد. در حالی که وقتی به سرعت نور حرکت می کنیم، سرعت ثابت است، پس برای این که تغییر فاصله توجیه شود، باید زمان در طرف دیگر معادله که در رابطه مستقیم با دیگر فاکتور ها قرار دارد، نیز تغییر کند.) باید زمان متغیر باشد. اما چطور زمان می تواند متغیر باشد؟

ماهیت زمان چیست؟ زمان چطور می تواند رفتاری مانند یک کمیت از خود نشان دهد؟ حال آن که ما دقیق نمی دانیم زمان چگونه چیزی است و آیا تعریف می شود یا نه؟ به طور حتم ما برای مکان تعاریف نه چندان رضایت بخشی درر دست داریم. برای مثال می توانیم آن را لمس کنیم و به صورت دیداری ببینیم ( هر چند در تعریف مکان هم اگر عمیق شویم گیج ترین خواهیم شد.) و این کمیت مکان جلوه بصری دارد. اما درباره زمان چطور؟ زمان چگونه ساختاری دارد؟ اینطور نیست که ما در سطحی ترین نگاه به زبان آن را از گردش زمین به دور خورشید محاسبه می کنیم؟ و یا هر ثانیه را دوره بروز یک واکنش شیمیایی؟

درگیری ذهنی امشب من رو بر آن داشت تا با توجه به پرسش های قدیمی تر ذهنیم و پاسخ های نه چندان رضایت بخش ذهن خودم، از دوستانم بخواهم که برایم زمان را تعریف کنند؛ تا ببینم بینش های مختلف افراد مختلف درباره این مفهوم بسیار پیچیده، چگونه برخورد می کند و آنها چگونه می اندیشند/ که به صورت اتفاقی از چند تن آنها در تلگرام خواستم که: زمان را تعریف کن! و پاسخ آنها به این سوال:

  • احمدرضا
  • ببین من سوادم در حد مکانه و جابجایی

  • بهار
  • همین دقایقی که مونده تا ددلاین پروژه‌م.. :)))

  • سها
  • زندان؟

  • هدیه
  • یه کمیت تعریف شده است که نسبت به شب و روز و فاصله تعریف شده، جنسیت نداره.

  • امیرعلی (البته امیرعلی اذعان داشت که از بچگی از فیزیک خوشش نمی آمده، و دلش نمیخواهد به چنین مسائلی که چیزی به اون اضافه نمی کند فکر کند. اما در ادامه بیشتر برای من شرح داد که تعاریف اینچنینی در فیزیک از نظر او ناقص اند و ضعیف. او حتی با مفهوم جرم هم مشکل داشت، هر چند که من هم با او موافق بودم. اما در نهایت چند جمله ای که در این باره گفت به این صورت بودند)
  • تعریف نیست؛ یه شهودی هست که تو هم میدونی. ببین از این چیزا قبلن هم شنیدم. اینا شبیه داستان می مونه. قصه های علمی تخیلی. هیچکدومش پایه دقیق نداره. اگر داشت هر سال یکی نمیومد قبلی رو رد کنه. من از دبیرستان با فیزیک مشکل داشتم. اصلن جرم هم تعریف نداره زمان که هیچی! بعد حالا مقاله چاپ می کنن که نور جرم داره :/

  • پگاه
  • about time.. well, a friend of mine who studies physics explained to me once how physicists think about time and space and stuff. and it’s scary, how nothing is actually a constant. and yet again, if u stop thinking about it as a scientist and think about it in a philosophical way, doesn’t it perfectly make sense? can i understand it in a physical/mathematical sense? no. but i do understand how nothing is a constant in the world in a way i guess.

  • شراره
  • زمان، مفهوم پیچیده ایست. همین رو می دونم که تنها چیزی است که به همه ی ما به مساوات می گذره.

  • پریسا
  • زمان از نظر من یه چیز نسبی هست …که با جابجا شدن مکانی (مقوله فیزیکی) هم این واحد تغییر میکنه چه برسه به با تفکر و اندیشه…اطلاعات. ..و خیلی چیزهای دیگه…مثلا یه بچه10ساله بدلیل اینکه اطلاعاتش از یه فرد سی ساله بیشتر یا مساوی هس سی سال جلو هس یا همزمان با اون فرد زندگی میکنه و اصلا عقب نیس.

تعاریف و بینش ها بسیار هستند، اما این گزیده کوچکی از نظرات دوستان من درباره زمان بود. متاسفانه من خودم هنوز هیچ ایده خوب و قابل قبولی برای خودم پیدا نکرده ام. اما خب بالاخره یک روز سعی میکنم این درک و بینش را از زمان داشته باشم. این مفهوم و موجودیتی که هرگز ندیدیمش و نمی دانیم که از کجا برای ما شکل گرفت. از نظر من شاید نامی بود برگذر عمر، یا مشاهده روند و روال زوال و پیری موجودات. یا عاملی بر فرسایش و تغییر. به گونه ای که اگر زمان بایستد، حرکت هم از بین می رود. شاید زمان عاملی است برای حرکت. نمی دانم. هنوز نمی دانم. اما سوالاتم درباره زمان تا لحظه ای که به پاسخی منطی نرسم ادامه خواهند داشت.

حالا نظر شما چیست؟ تعریف شما از زمان چیست؟ خوشحال می شوم اگر شما هم نظرتان و بینشتان درباره زمان را زیر این پست به صورت دیدگاه بگذارید.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *